آنمی ماکروسیتیک ناشی از کمبود ویتامین ب12 و فولیک اسید
آنمی یا کمخونی ماکروسیتیک نوعی کم خونی است که موجب بزرگ شدن گلبولهای قرمز بیش از حالت عادی می‌شود. همانند سایر کم خونی‌ها، در کم خونی ماکروسیتیک نیز میزان هموگلوبین گلبولهای قرمز پایین است.
مهمترین علائم آنمی ماکروسیتیک شامل: ضعف، رنگ پریدگی، خستگی، قرمزی یا تورم زبان (گلوسیت)، اسهال،کاهش اشتها، افسردگی، گیجی، ناباروری. بسیاری از موارد کمخونی ماکروسیتیک، به دلیل کمبود ویتامین B12 و فولات ایجاد میشوند که با استفاده از تغییر در رژیم غذایی و یا مصرف مکمل ها قابل درمان هستند. اما در صورت عدم درمان در درازمدت می توانند مشکلاتی نظیر آسیب دائمی به سیستم عصبی به دنبال داشته باشند.
از آنجائیکه ویتامین ب12 در غذاهای حیوانی وجود دارد، افراد گیاهخوار بیشتر در معرض خطر کمبود ویتامین B12 هستند. همچنین ممکن است غذاهای حاوی ویتامین B12 به اندازه کافی مصرف شود، اما به دلیل بیماری‌های خود ایمنی، سرطان، مصرف الکل یا بیماری های التهاب روده ویتامین ب12 جذب نشود. در مورد فولیک اسید، از آنجائیکه زنان باردار و شیرده بیشتر فولات مصرف می‌کنند و نیز افراد با مصرف ناکافی غذاهای حاوی فولات، در معرض خطر بالای کمبود این ماده قرار دارند.
کمخونی ماکروسیتیک ممکن است همچنین در اثر مصرف برخی داروها نظیر داروهای HIV، داروهای سرطان، بیماری کبد،کم کاری تیروئید، اختلالات متابولیک نادر نیز ایجاد گردد.
تشخیص آنمی ماکروسیتیک
- میزان اسید فولیک و ویتامین ب12: آنمی ماکروسیتیک ناشی از کمبود ویتامین ب12 و اسید فولیک است. علت تغذیهای آنمی ماکروسیتیک با قابلیت دسترسی به اسید فولیک و ویتامین ب12 در مغز استخوان مرتبط بوده و به ارزیابی میزان این مواد مغذی و نیز اندازه گیری میزان متیل مالونیک اسید که متابولیت واسطه میزان ویتامین ب12 است، نیاز دارد. کمبود فولیک اسید و ب12 موجب کاهش سنتز DNA شده و موجب می شوند که گلبولهای قرمز بزرگتر از اندازه نرمال تولید شده و به داخل خون رها شوند.
- میزان هموسیستئین سرم: فولیک اسید و ویتامین ب12 هر دو برای سنتز اس آدنوزیل متیونین که یک ماده مورد نیاز در انتقال گروههای تک کربن (متیل) بوده و در طی بسیاری از مراحل سنتز مورد نیاز است، لازم هستند. اس آدنوزیل متیونین از متیونین ساخته شده و در نهایت طی مراحلی هموسیتئین تولید میگردد که می تواند به سیستئین توسط مسیرهای وابسته به ویتامین ب6 تبدیل گردد. زمانیکه میزان اسید فولیک و ب12 کم باشد، میزان هموسیستئین افزایش مییابد. بنابراین افزایش میزان هموسیستئین نشان دهنده کمبود میزان فولیک اسید، ب12 و یا ویتامین ب6 است.
اندازه گیری اسید فولیک موجود در گلبول قرمز بهتر از اسید فولیک سرم برای ارزیابی فولات است زیرا غلظت فولیک اسید در گلبول قرمز نسبت به سرم بیشتر است. اندازه گیری میزان ب12 در سرم نیز نشان دهنده وضعیت ب12 در گلبول قرمز است. اگر وضعیت ویتامین ب12 پیچیده باشد، آنتی بادی های فاکتور داخلی و آنتی بادی های سلول محیطی اندازه گیری می شوند. حضور آنتی بادیها نشان دهنده علت مهم آنمی ماکروسیتیک است.
تست شیلینگ نیز برای جذب ویتامین ب12 استفاده شده که امروزه به ندرت استفاده میگردد. زیرا این تست نیاز دارد که بیمار ویتامین ب12 رادیواکتیو مصرف کند. علاوه براین، میزان متیل مالونیک اسید سرم و ادرار نیز برای ارزیابی ویتامین ب12 استفاده می گردد. تست متیل مالونیک اسید ادرار نسبت به تست ویتامین ب12 سرم حساستر است؛ زیرا نشان دهنده کمبود دقیق ویتامین ب12 بافت است. اگرچه میزان متیل مالونیک اسید سرم ممکن است به اشتباه و کاذب در نارسایی کلیه و کاهش حجم داخل عروقی افزایش یابد. تست متیل مالونیک اسید ادرار تنها تست ولید شده برای ارزیابی کمبود ویتامین ب12 است.
درمان کم خونی ماکروسیتیک
اولین مرحله درمان در افراد مبتلا به آنمی ماکروسیتیک، رفع کمبود این مواد مغذی است. غذاهای سرشار از ویتامین B12 شامل مرغ، دانه ها و غلات غنی شده، تخم مرغ، گوشت قرمز، صدف، ماهی است. غذاهای سرشار از اسید فولیک نیز شامل: سبزیجات برگی تیره مانند کلم پیچ و اسفناج، عدس، غلات غنی شده، مرکبات. همچنین لازم است مکملهای دارای فولات و سایر ویتامین های گروه ب نیز مصرف شود. در صورتیکه بدن قادر به جذب موثر ویتامین B12 خوراکی نباشد، فرم تزریقی استفاده می گردد.